เมื่อการคุมกำเนิดผิดพลาด…ยังมีทางเลือกที่ช่วยลดความเสี่ยงได้

Q: ยาคุมฉุกเฉินคืออะไร?

ยาคุมฉุกเฉินคือยาที่ใช้หลังจากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน หรือเมื่อวิธีคุมกำเนิดที่ใช้เกิดความผิดพลาด เช่น ถุงยางอนามัยแตก หลุด รั่ว หรือมีการลืมรับประทานยาคุมกำเนิด จุดประสงค์คือช่วยลดโอกาสการตั้งครรภ์ โดยควรรับประทานภายใน 72 ชั่วโมง หรือ 3 วันหลังมีเพศสัมพันธ์

Q: ควรใช้ยาคุมฉุกเฉินเมื่อไหร่?

ควรพิจารณาใช้เมื่อมีความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์โดยไม่ตั้งใจ เช่น ไม่ได้ใช้การคุมกำเนิด ถุงยางมีปัญหา ลืมกินยาคุม หรือมีเพศสัมพันธ์ในช่วงเสี่ยง รวมถึงกรณีถูกล่วงละเมิดทางเพศ ซึ่งสามารถขอรับความช่วยเหลือจากหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องได้ สำหรับประเทศไทยสามารถปรึกษาเภสัชกรขอซื้อยาคุมกำเนิดฉุกเฉินได้

Q: ยาคุมฉุกเฉินป้องกันการตั้งครรภ์ได้ 100% ไหม?

ไม่ได้ ยาคุมฉุกเฉินช่วยลดความเสี่ยงการตั้งครรภ์ได้ประมาณ 85% เมื่อใช้ภายในเวลาที่กำหนด แต่ยังมีโอกาสตั้งครรภ์ได้ แม้รับประทานยาแล้ว

Q: หลังรับประทานยาแล้ว ยังมีความเสี่ยงตั้งครรภ์อยู่ไหม?

ยังมีความเสี่ยงอยู่ เพราะยาคุมฉุกเฉินอาจทำให้การตกไข่ล่าช้าออกไป ช่วงเวลาหลังใช้ยาจึงยังอาจเป็นช่วงที่มีโอกาสตั้งครรภ์ได้ ควรใช้การป้องกันเพิ่มเติมเช่นถุงยางอนามัย จนกว่าจะมั่นใจว่าไม่ตั้งครรภ์หลังประจำเดือนมา

Q: ถ้าอาเจียนหลังรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากอาเจียนภายใน 2 ชั่วโมงหลังรับประทานยา ควรรับประทานยาอีกครั้ง เพราะร่างกายอาจยังดูดซึมยาได้ไม่เพียงพอ

Q: มีผลข้างเคียงไหม?

อาจมีอาการชั่วคราว เช่น เลือดออกผิดปกติ คลื่นไส้ ปวดท้อง ปวดศีรษะ หรืออ่อนเพลีย บางคนอาจไม่มีอาการเลย โดยข้อมูลระบุว่าการใช้แบบชั่วคราวไม่ได้ส่งผลเสียต่อร่างกายของผู้หญิง

Q: ใช้ยาคุมฉุกเฉินซ้ำได้ไหม?

หากมีความเสี่ยงอีกครั้งหลังจากรับประทานยาไปแล้ว และผ่านไปมากกว่า 12 ชั่วโมง อาจจำเป็นต้องใช้ยาคุมฉุกเฉินซ้ำได้ ข้อมูลระบุว่าการใช้ซ้ำไม่มีผลเสียต่อร่างกาย แต่ควรจำไว้ว่าเป็นวิธีสำหรับกรณีฉุกเฉิน ไม่ใช่วิธีคุมกำเนิดประจำ

Q: กำลังให้นมบุตรใช้ยาคุมฉุกเฉินได้ไหม?

ใช้ได้ แต่ควรงดให้นมบุตรเป็นเวลา 24 ชั่วโมงหลังรับประทานยา

Q: หลังรับประทานยาแล้ว เลือดออกจะมาเมื่อไหร่?

โดยทั่วไป เลือดออกที่บ่งชี้ว่าการคุมกำเนิดสำเร็จ หลังทานยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน ประจำเดือนมักจะมาภายในช่วงเวลาปกติ หรือช้ากว่าเดิมเล็กน้อยประมาณ 1-3 สัปดาห์ โดยอาจมีเลือดกะปริบกะปรอยออกทางช่องคลอดได้ภายใน 1 สัปดาห์หลังทานยา ซึ่งไม่ใช่ประจำเดือนจริง หากประจำเดือนช้ากว่ากำหนดเกิน 3 สัปดาห์ แนะนำให้ตรวจการตั้งครรภ์

Q: ยาคุมฉุกเฉินหาซื้อได้ที่ไหน?

โดยทั่วไปสามารถหาซื้อได้ยาที่ร้านขายยา หรือ กรณีต้องการคำปรึกษาจากสูตินรีแพทย์ใกล้บ้านท่านก็ได้เพื่อประเมินสถานการณ์และตรวจสอบความเหมาะสมการใช้ยาคุมฉุกเฉิน

Q: มียาคุมฉุกเฉินแบบอื่นไหม?

ยาคุมกำเนิดฉุกเฉินในประเทศไทยหลักๆ มี 2 แบบ ตามรูปแบบการแบ่งเม็ดยา คือแบบ 1 เม็ด และแบบ 2 เม็ด โดยทั้งสองแบบควรรับประทานทันทีหรือภายใน 72 ชั่วโมงหลังมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ป้องกัน เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการป้องกันการตั้งครรภ์

ประเภทของยาคุมฉุกเฉิน

• แบบ 1 เม็ด (Levonorgestrel 1.5 mg): รับประทาน 1 เม็ดทันที
• แบบ 2 เม็ด (Levonorgestrel 0.75 mg): วิธีที่แนะนำคือรับประทาน 2 เม็ดพร้อมกันทันที หรือกินเม็ดแรกแล้วอีก 12 ชั่วโมงกินเม็ดที่สอง

Q: ยาคุมฉุกเฉินใช้แทนยาคุมกำเนิดประจำได้ไหม?

ไม่ควรใช้แทน เพราะยาคุมฉุกเฉินเหมาะสำหรับกรณีฉุกเฉินเท่านั้น หากต้องการคุมกำเนิดอย่างต่อเนื่อง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อเลือกวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสมกว่าในระยะยาว